Đĩa than - Thú chơi tao nhã của dân Hà Thành

Kể chuyện về thú chơi đĩa than tao nhã mà không kém phần kỳ công, để thấy, nỗi khao khát cái nguyên thể, mộc mạc như mạch ngầm chảy mãi với thời gian.

Ngày đăng: 29-06-2013

274 lượt xem

Đĩa than thời bao cấp

Bác sỹ Trần Duy Hưng, Chủ tịch Ủy ban Hành chính Hà Nội từ năm 1954-1976, là người mê âm nhạc. Ngay trong những năm tháng Mỹ đánh phá ác liệt Hà Nội và miền Bắc, cứ mỗi khi Hà Nội tạm yên bình, ông lại tận dụng chút thời gian rảnh rỗi hiếm hoi để nghe nhạc. Ông có chiếc máy quay đĩa hiệu Gramophone thế hệ 2. Các đĩa nhạc ông yêu thích và thường nghe chủ yếu là của các nhà soạn nhạc nổi tiếng thế giới như: Beethoven, Liszt, Chopin, Robert Schumann, Tchaikovsky... Nhưng ông mê nhất Mozart. Đầu thập niên 70 thế kỷ trước, ở phố Mai Hắc Đế (số nhà 110) có một quán cà phê, chủ quán là ông Hùng. Quán này đặc biệt hơn so với các quán khác là có máy quay đĩa. Đó là chiếc máy hiệu Rihonda của Liên Xô cũ và các đĩa hát chủ yếu là của nước ngoài. Không chỉ có đĩa của ca sỹ người Ý Robertino với những bài hát một thời làm say mê thanh niên Hà Nội như: Ave Maria, Torna A Suriento (Trở về Suriento), Mama, Santa Lucia, O sole Mio... mà quán còn có cả đĩa của Elvis Presley, The Beattle, Elton John... Các đĩa hát này do các nước XHCN ấn hành và ông Hùng mua lại của lưu học sinh mang về. Chất lượng cà phê thì không thể sánh được với cà phê “Lâm toét”, cà phê Giảng hay cà phê Hói, song dân mê nhạc uống cà phê là phụ, mà đến để nghe nhạc là chính. Thời đó, có máy quay đĩa vốn không dễ nhưng kiếm được đĩa hát lại càng khó hơn. Vì thế, những người chơi đĩa phải trao đổi với nhau để nghe.


Họa sĩ Quách Đông Phương say đĩa than vì nó không chỉ mang lại một thẩm mỹ
lành mạnh, mà còn giúp giải tỏa căng thẳng trong cuộc sống

Năm 1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng, máy hát và đĩa được mang từ miền Nam ra Hà Nội, đa phần là máy của Nhật. Đĩa nhạc vàng, cải lương, tân  cổ giao duyên cũng theo ra. Tuy nhiên, phần lớn là đĩa nhựa. Đĩa nhựa có ưu điểm rẻ, không “ăn kim” như đĩa than, song điểm yếu là nhẹ nên khi quay hay bị trồi lên dẫn đến âm thanh không chuẩn. Mặt khác, âm thanh đĩa nhựa cũng không hay bằng đĩa than nên dân chơi chuyên nghiệp không thích. Cùng với các máy sản xuất tại Nhật, các máy hát của Liên Xô cũng bắt đầu về nhiều. Đĩa hát Amiga (Đông Đức), Melodia (Liên Xô) và Supraphone (Tiệp Khắc) do  sinh viên, cán bộ đi học và công tác tại các quốc gia này gửi về ngày một nhiều. Dù đĩa DIHAVINA của Việt Nam (thu âm ở Việt Nam nhưng in ở Tiệp, Liên Xô) đã có trước đó nhưng thời kỳ này mới được người nghe quan tâm. Dân chơi chuyên nghiệp chỉ đổi nhau các loại đĩa hiếm và độc. Giọng hát của Sophia Rotaru, Lili Ivanova (Bungari), Anla Pocachuva (Liên Xô), Karengot (Tiệp Khắc), Dinzit (Đông Đức) cùng với đĩa hát của các ban nhạc nổi tiếng thế giới như: Beegees, Scopion, Barcbara hay anh em nhà Bolan and Bolan... đã cuốn hút  giới trí thức yêu nhạc.

Tiền phải đi liền với đam mê

Tiền quan trọng nhưng nếu không có đam mê thì không thể “chơi” thứ văn hóa sang trọng này. Nghệ sỹ Tiến Đạt hiện là người sở hữu đầu quay đĩa hiệu VIT -Aries có giá thị trường hiện nay vào khoảng 5.500 USD và cả trăm chiếc đĩa than được chọn lọc theo thẩm mỹ của ông. Đạo diễn Cao Mạnh không dư dả tiền bạc nhưng đam mê khiến anh nhờ vả người thân ở Đức, bạn ở Mỹ tìm mua được máy hát chạy dây cót có một không hai ở Hà Nội như: Petofone, Philips GF 403. Cao Mạnh có chiếc máy Sonora cổ quái vì âm thanh phát ra ngay ở đầu tết trông như cổ bô xe máy. Anh còn có bộ đĩa than tốc độ 78 thu các bài cải lương từ thập niên 20 đến bây giờ vẫn nghe tốt. Đặc biệt anh còn tìm được chiếc đĩa (tổ chức SOS phát hành) thu 8 bài hát do trẻ em ở 8 quốc gia đang chiến tranh hát năm 1968 trong đó có bài "Gia tài của mẹ" của Trịnh Công Sơn. Vị đạo diễn này mỗi lần lấy đĩa ra nghe nâng như nâng trứng vì anh cho rằng các vỏ đĩa được thiết kế đẹp như tác phẩm nghệ thuật nên không thể "thô bạo" được. Còn về máy hát đắt nhất Hà Nội có lẽ là của kiến trúc sư Kỳ Anh, máy hát hiệu Thorens (của Đức) được Kỳ Anh mua với giá 35.000 USD.


Nghệ sỹ Tiến Đạt ví von, âm thanh của đĩa
CD giống như cô gái đã qua thẩm mỹ viện,
còn âm thanh đĩa than giống như cô gái mặt mộc

Theo giới thạo chơi, nếu tính về số lượng máy hát và số lượng đĩa DIHAVINA có lẽ chưa ai vượt qua nhạc sỹ An Thuyên. An Thuyên hiện sở hữu cả những chiếc máy hát Edison sản xuất năm 1914. Máy chạy dây cót thì ông có ngót ba chục chiếc. An Thuyên có một chiếc hiệu AIT của Mỹ (mô tơ nằm ngoài máy) mạ bằng 3 cây vàng. Ông có sản phẩm được sáng tác cho ngành vàng bạc và thay vì lấy tiền bản quyền ông đã đề nghị mạ vàng chiếc máy. 

Thập niên 90 khi thấy đĩa than bị đem ra làm xẻng hót rác, hay quẳng ra đường một cách không thương tiếc, ông Trần Hải Đăng, vốn dân nhạc viện, thấy xót nên bắt đầu sưu tập. Ông mê đến mức, nửa đêm có người  báo đĩa độc hay máy lạ là vác xe đi ngay. Cho đến nay, bộ sưu tập máy hát và đĩa của ông có thứ hạng trong dân chơi đĩa than ở Hà Nội. Nhạc sỹ Trần Nhật Tân, họa sỹ Quách Đông Phương, đạo diễn điện ảnh Phạm Lộc và rất nhiều người Hà Nội khác cũng đam mê thú chơi này.

Về kỹ thuật, âm thanh của đĩa than là analog nên rất trung thực trong khi âm thanh CD nghe nịnh tai vì kỹ thuật digital cho phép họ có thể chỉnh sửa khiếm khuyết của âm thanh. Nghệ sỹ Tiến Đạt ví von, âm thanh của đĩa CD giống như cô gái đã qua thẩm mỹ viện, còn âm thanh đĩa than giống như cô gái mặt mộc. Các ca sỹ nổi tiếng thế giới khi làm đĩa than chỉ chọn những bài hay nhất trong số các bài họ đã hát, do vậy nghe đĩa là nghe tinh. Hơn nữa, đĩa than hầu như không bị làm giả. 

Thú chơi cũng lắm công phu 

Năm 1974, ông Đỗ Ngọc Giao sống ở 34 phố Mai Hắc Đế, năm đó, mới học lớp 9 nhưng đã mê đĩa kinh khủng. Máy hát hiệu Tuổi Trẻ (của Liên Xô cũ) không nghe là trùm kín vải vì sợ bụi. Thời đó, nhiều người chơi đĩa thường lấy miếng áo may ô cũ (vì loại áo này 100% là sợi bông) để lau đĩa nhưng ông Giao mua bút vẽ loại mềm nhất làm chổi quét bụi. Không những thế, thỉnh thoảng, ông Giao còn đun nước nóng rồi đánh tan cục xà phòng, chờ nguội rồi cho đĩa vào rửa. Rửa xong, ông xâu sợi chỉ qua lỗ đĩa rồi phơi trong nhà. Phơi ở ngoài sợ bắt bụi. Đĩa có bụi sẽ phát ra âm thanh lạo xạo, không chỉ khiến bực tai mà còn làm kim nhanh mòn hơn. Bụi cũng có thể làm xước đĩa và khi xước, kim dễ bị vấp. Vấp đĩa nhiều lần là đi tong chiếc kim.


Thời bao cấp, chẳng ai nghĩ đến chuyện lau kim (mà cũng chẳng có gì để lau) thì hiện tại, người ít tiền có thể mua dầu lau kim của Hồng Công giá 400.000 đồng/lọ bé bằng lọ thuốc nhỏ mắt. Xịn hơn, mua loại dung dịch đóng trong bịch ni lông. Cắm kim vào rồi rút ra bịch ni lông lại liền lại mà kim cũng sạch luôn. Vì quay tròn nên đĩa luôn có xu hướng trồi lên, vì thế, để đĩa không nhấp nhổm, người chơi chuyên nghiệp mua thêm cục chặn đĩa. Loại bình thường có giá 1 triệu đồng, ông An Thuyên nhờ nhạc sỹ Mai Lâm mua ở Đức giá 200 Euro. Còn nghệ sỹ Tiến Đạt không mua chặn đĩa mà chịu chơi mua bộ ôm đĩa giá 3.000 USD.

Lại có tay chơi chuyên nghiệp còn mua cả cân để cân đầu tết. Vì đầu tết có thể lắp vào các máy hát nếu cùng hệ nên trọng lượng đè lên đĩa được nhà sản xuất tính toán. Nặng quá tốc độ bị chậm lại, nhẹ quá đĩa bồng bềnh. Do vậy, cân  đầu tết để biết đầu này có phù hợp với tiêu chuẩn kỹ thuật không. Nếu người không chuyên có thể dùng chổi quét bụi thì dân chuyên nghiệp không thể không mua máy rửa đĩa. Rẻ nhất là máy của Đài Loan hay Singapore giá 400.000 đồng, còn máy xuất xứ châu Âu giá trên dưới 3.000 USD. Kim máy dẫu được làm bằng  thạch anh nhân tạo nhưng một ngày nghe hai đĩa thì 9 tháng là phải thay kim. Giá loại kim bình thường khoảng 1 triệu đồng, còn kim tốt giá 200 USD. Để nghe được đĩa 78 vòng/phút trên máy dây cót, đạo diễn Cao Mạnh phải nhờ mua ở nước ngoài loại kim “như đinh guốc”. Các nhà sản xuất châu Âu lại không bán vài chục cái mà phải mua... 200 kim mới bán. Đó là chưa kể muốn nghe cho thật sướng lỗ tai và cảm nhận được cả tâm trạng của ca sỹ còn phải đầu tư loa, tăng âm và phòng nghe sao cho không bị vang mà cũng không tiêu âm quá mức.

Thú chơi đĩa than không chỉ mang lại cho người đam mê một thẩm mỹ lành mạnh, trong sáng ở trình độ cao mà còn giúp họ giải tỏa được những căng thẳng trong cuộc sống, vốn là sản phẩm của xã hội công nghiệp”. Còn nghệ sỹ Tiến Đạt thì dự đoán: “Rồi sẽ có nhiều người chơi đĩa than hơn vì tìm kiếm sự trung thực và mộc mạc đâu phải dễ...”!

Theo Nguyễn Ngọc Tiến - Tạp chí DOANH NHÂN
 

bình luận (0)

Gửi bình luận của bạn

Captcha reload
loader

Tin liên quan